ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੈਤੋ ਕਸਬੇ ਦੀਆਂ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੱਥੀਂ ਕੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੂਤ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸਿਕ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੈਤੋ ਸਥਿਤ ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ (KVM) ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਬਾਰੇ ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤਹਿਤ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਗਾਈ ਗਈ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਕੱਤ ਕੇ ਸੂਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ’ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਉੱਦਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ-ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੱਪੜਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਨੇ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਾਰ ਔਰਤਾਂ ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਰਜਨੀ ਕੌਰ, ਰੇਖਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਨੇਹਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਬੁਣਿਆ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਸ਼ਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉਮੇਂਦਰ ਦੱਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ‘ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਤਹਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀਆਂ, ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਵਾਇਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਨੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੱਪੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਕਪਾਹ ਪੀ.ਜੀ.ਐੱਸ.-ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਬੀਟੀ ਕਿਸਮਾਂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਲਈ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ‘ਕਰਾਫਟਮਾਰਕ’ (CRAFTMARK) ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ ਬੁਣਕਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ’ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰੀਗਰ ਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਣਕਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਚੈਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਇਸ ਸਿਖਲਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਸਿਖਿਆਰਥਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਰਮਨਦੀਪ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਰੇਗਾ ਤਹਿਤ ਦਿਹਾੜੀ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2024 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਆਮਦਨ ਕਮਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਤੋ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਰਾਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸਤਕਾਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਰਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸਵਰਾਜ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤਹਿਤ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਕੌਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੇਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲ ਵਿੰਗ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰੂਪਸੀ ਗਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚਰਖੇ ਜਾਂ ਹੱਥ-ਖੱਡੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਅੱਜ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜੈਤੋ ਵਿਖੇ ਲਗਾਈ ਗਈ ਨੌਂ ਰੋਜ਼ਾ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੌਰਾਨ ਜੈਵਿਕ ਕਪਾਹ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਹੱਥੀਂ ਕੱਤਿਆ ਸੂਤ, ਖੱਦਰ, ਦੁਪੱਟੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਪਾਹ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਸੂਤ ਕੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਰੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬੁਣਕਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ‘ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ’ ਵਿੱਚ ‘ਨਵ-ਤ੍ਰਿੰਜਣ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਣਾ ਮਾਣ ਵਾਲਾ ਪਲ ਰਿਹਾ। ਬੀਜਾਂ, ਚਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਅੱਜ ਰਵਾਇਤੀ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ, ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਦਮ ਵਜੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।

Narendra Modi Mann Ki Baat Nav Trinjan Kheti Virasat Mission Jaito Faridkot Punjab News Organic Cotton Handloom Rural Women Empowerment Traditional Punjabi Culture Natural Fabric Sustainable Agriculture Rural Employment Craftmark Hand Spinning